Ekskluzivno za N1 Camille Grand: Trumpove kritike su neopravdane, Evropa više ne štedi na odbrani

Dok američki predsjednik Donald Trump ponovo upućuje oštre kritike na račun evropskih saveznika optužujući ih da ne izdvajaju dovoljno sredstava, Grand naglašava da su se okolnosti unutar Alijanse značajno promijenile te da su kritike u dobroj mjeri neopravdane.

Novi ciljevi: Povratak na prosjek iz Hladnog rata

Prema riječima Granda, samit u Ankari dolazi nakon onog u Haagu, gdje je usvojen ambiciozan plan o izdvajanju ukupno 5% za odbranu i sigurnost, što uključuje minimalno 3,5% BDP-a za bazične odbrambene troškove.

„To je drastična promjena u odnosu na raniji cilj od 2%. Prelazak na 3,5% BDP-a vraća nas na neku vrstu prosjeka iz perioda Hladnog rata. Evropski saveznici i Kanada sada pokrivaju gotovo 50% ukupnih odbrambenih troškova unutar Alijanse. Podjela tereta se već pomjerila i zato je donekle nepošteno tvrditi da Evropljani ne troše dovoljno. Evropa je preokrenula trend“, ističe Grand za N1.

On dodaje da je, uprkos političkim tenzijama i personalnim nesuglasicama među liderima, ključni izazov samita u Ankari zadržavanje jedinstva Alijanse u trenutku kada rat u Ukrajini ulazi u svoju petu godinu, ali i jačanje kapaciteta odbrambene industrije u kontekstu postepenog povlačenja američkih snaga s evropskog tla.

Tri grupe unutar Alijanse: Od lidera do skeptika

Analizirajući spremnost država članica da ispune nove finansijske ciljeve, Grand je unutar NATO-a identifikovao tri jasne grupacije:

• Predvodnici: Oko trećina saveznika, uglavnom nordijske i baltičke zemlje, te Njemačka, već su dostigle ili ubrzano ulažu ka cilju od 3,5% BDP-a, udvostručivši ili utrostručivši svoje budžete.
• Posvećeni, ali fiskalno opterećeni: Zemlje poput Francuske, Velike Britanije, Belgije, ali i pojedinih država Centralne Evrope i Balkana. Grand navodi da je njihova posvećenost stvarna, ali da se suočavaju s unutrašnjopolitičkim i budžetskim izazovima u pronalaženju sredstava.
• Skeptici: Grupa zemalja, uglavnom u mediteranskom regionu, koje još nisu dostigle ni ranijih 2% i nadaju se deeskalaciji geopolitičkih tenzija kako bi izbjegle preuzete obaveze. U ovoj grupi, Španija je bila najglasnija.

Uprkos razlikama, Grand vjeruje u kapacitete kontinenta: „Imamo izuzetno snažnu odbrambenu industriju – drugu najdinamičniju na svijetu. Ne vidim nijedan razlog zašto evropska industrija ne bi mogla odgovoriti zahtjevima svojih vlada.“

Evropska unija i ukrajinski fenomen inovacija

Značajan iskorak u koordinaciji odbrambenih napora predstavlja i imenovanje Andriusa Kubiliusa za prvog evropskog komesara za odbranu i svemir. Grand to ocjenjuje kao istorijski pomak za EU, koja prije pet godina uopšte nije bila prepoznata kao akter u ovom sektoru. Ipak, upozorava na poslovično spore procedure Brisela:„Problem je spora mobilizacija resursa. Trenutno se vodi velika debata o narednom sedmogodišnjem budžetu (MFF) i još uvijek nemamo jasnu sliku o tome koliko će novca biti stavljeno na stol, kao ni kako će se upravljati tim velikim projektima.“

S druge strane, pet godina rata u Ukrajini donijelo je tektonske promjene na polju vojnih inovacija, posebno u proizvodnji bespilotnih letjelica.

„Ukrajina je napravila čudo. Više nije samo konzument sigurnosti i tehnologije koju joj šalju SAD ili Evropa, već je postala pružalac tehnoloških rješenja. Razvili su jedinstvene vještine u sferi bespilotnih sistema. Za nas u ASD-u ukrajinska industrija je dio našeg ekosistema i ravnopravan partner“, naglašava Grand.

Zapadni Balkan: Između mirovnih sporazuma i geopolitičkog balansiranja

Komentarišući situaciju u regionu Zapadnog Balkana, gdje se prepliću uticaji NATO članica i zemalja koje balansiraju između Istoka i Zapada, Grand podvlači da evroatlantska perspektiva ovog prostora mora ostati visoki prioritet kako bi se neutralisao destabilizujući uticaj Rusije.

Kada je riječ o odbrambenim kapacitetima i tržištu, situaciju u regionu vidi kroz različite istorijske i pravne okvire:„Bosna i Hercegovina i Kosovo su u velikoj mjeri ograničeni uslovima mirovnih sporazuma i političkih rješenja, te iz tog razloga nisu velika tržišta niti ključni igrači u sferi odbrambene industrije. S druge strane, Srbija ima dugu istoriju robusne odbrambene industrije. Ona kroz nabavku vojne tehnologije sarađuje ne samo s Kinom i Rusijom, već i s pojedinim zapadnim zemljama. Iza tih aranžmana stoji čista politika – ti ugovori su način da se neka zemlja privuče bliže Evropskoj uniji i NATO-u, ili s druge strane, Rusiji.“

Grand zaključuje da su industrije i zemlje Zapadnog Balkana neodvojivi dio Evrope i da se ne smiju izgubiti iz vida u sklopu šire debate o proširenju evropskih i evroatlantskih struktura.

┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad